एषा सा कृतकबुद्धि: मानवबुद्धे: सहकरी - NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharda

Table of Contents

एषा सा कृतकबुद्धि: मानवबुद्धे: सहकरी – NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharda includes all the questions with solutions given in NCERT Class 9 Sanskrit Sharda textbook.

NCERT Solutions Class 9

English Kaveri Hindi Ganga Sanskrit Sharada Maths Ganita Manjari Science Exploration Social Understanding Society

एषा सा कृतकबुद्धि: मानवबुद्धे: सहकरी – NCERT Solutions

Q.1: कृतकबुद्धिः का अस्ति?

Solution: यया अचेतनयन्त्राणि मानवबुद्धिवत् कार्यं कुर्वन्ति, सा कृतकबुद्धिः इति वैज्ञानिकाः मन्यन्ते।

Q.2: अध्यापकः कृतकबुद्धेः कानि उदाहरणानि उक्तवान्?

Solution: अध्यापकः चैट-जीपीटी, सिरि, एलेक्सा, गूगल मानचित्रं, जेमिनि, मेटा-कृतकबुद्धिः, परप्लेक्सिटि च इत्यादीनि उदाहरणानि उक्तवान्।

Q.3: यन्त्राणि कथं शिक्ष्यन्ते?

Solution: प्रौद्योगिकीविशारदाः ‘यन्त्राधिगमः’ (Machine Learning) तथा ‘गहनाधिगमः’ (Deep Learning) इति विधिना यन्त्राणि प्रशिक्षयन्ति।

Q.4: ‘डेटासेट्’ केषां पाठशाला अस्ति?

Solution: ‘डेटासेट्’ इति यन्त्राणां पाठशाला अस्ति।

Q.5: कृतकबुद्धिः कुत्र प्रयुज्यते?

Solution: कृतकबुद्धिः शिक्षायां, चिकित्सायां, कृषिक्षेत्रे, न्यायालये, सञ्चारे, वित्ते, कलासङ्गीतक्षेत्रे मनोरञ्जनादिषु च क्षेत्रेषु प्रयुज्यते।

Q.6: शिक्षायां कृतकबुद्धेः उपयोगः कथं भवति?

Solution: शिक्षायां दीक्षा, स्वयम्, पी.एम्.-ई-विद्या, चैटबोट तथा भाषानुवादोपकरणैः सह कृतकबुद्धेः उपयोगः भवति।

Q.7: यदि अशुद्धदत्तांशः दीयते तर्हि का समस्या भवति?

Solution: यदि अशुद्धदत्तांशः दीयते तर्हि कृतकबुद्धिः अपि त्रुटिं करोति, येन निष्कर्षाः पक्षपातयुक्ताः भवन्ति।

Q.8: कृतकबुद्धेः दुरुपयोगेन कीदृशं भयम् अस्ति?

Solution: अस्य दुरुपयोगेन विभिन्नप्रकाराः साइबर्-अपराधाः तथा ‘डीप्-फेक्’ (Deepfake) इति समस्यायाः भयम् अस्ति।

Q.9: ‘कृतकबुद्धिः मित्रं भवेत्, न भवेत् स्वामी’ इति वाक्यस्य कः अर्थः?

Solution: अस्य वाक्यस्य अर्थः अस्ति यत् कृतकबुद्धिः मानवस्य सहायिका (मित्रम्) रूपेण भवेत्, न तु सा अस्माकं नियन्त्री (स्वामी) भवेत्।

Q.10: मेलनं कुरुत-तन्त्रांशानां कार्याणि विचिन्त्य यथोचितं विकल्पं चिनुत-

स्तम्भः अ स्तम्भः ब
(क) चैट-जीपीटी (Chat-GPT) 1. नैतिकताया: शिक्षां करोति
(ख) डीप्-फेक् (Deepfake) 2. ए.आई. आधारित-शिक्षाप्रणाली
(ग) शिक्षक: 3. पथनिर्देशनं करोति
(घ) एलेक्सा (Alexa) 4. संवादयन्त्रम्
(ङ) डेटासेट् (Dataset) 5. पक्षपातयुक्तं प्रशिक्षणफलम्
(च) दीक्षा (DIKSHA) 6. गीतं गायति, दीपं प्रकाशितं करोति च
(छ) अपूर्वानुमेय-नियन्त्रणम् (Predictive Policing) 7. मिथ्याचित्रस्य निर्माणम्
(ज) गूगल मानचित्रं (Google Maps) 8. चित्रोत्पादनाय ए.आई.अनुप्रयोग:
(झ) पूर्वग्रह: 9. यन्त्रपाठशालाया: नाम
(अ) देल्ल्-ई (DALL-E) 10. अपराधशमनाय प्रयोगः

Solution: (क) – (4), (ख) – (7), (ग) – (1), (घ) – (6), (ङ) – (9), (च) – (2) (छ) – (10), (ज) – (3), (झ) – (5), (ञ) – (8)

Q.11: अधः प्रदत्तमज्जूषात: शब्दान् चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-
[कृतकबुद्धिः, डेटासेट्, शिक्षकः, डीप्-फेक्, सम्वादयन्त्रम्, कृषिक्षेत्रे, प्रशिक्षणम्, पूर्वाग्रहः, नैतिकता]

यन्त्राणां शिक्षणाय नामकः दत्तांशसमूहः उपयुज्यते।
चैट-जीपीटी, एलेक्सा, सिरि इत्यादीनि इत्यस्य उदाहरणानि सन्ति।
यः मनुष्यवत् प्रश्नोत्तरं करोति, सः इति उच्यते।
यदा पक्षपातयुक्तः दत्तांशः प्रयुज्यते तर्हि कृतकबुद्धिः अपि करोति।
सदैव करुणां, विवेकं च शिक्षयन्ति, कृतकबुद्धिः तु तस्य सहायिका अस्ति।
कृतकबुद्धिः यन्त्राणि अभ्यासेन प्राप्नुवन्ति ।
मिथ्याचित्र, मिथ्यावाणी च यदि कृतकबुद्ध्या निर्मीयते तर्हिं सः दोषः
इति कथ्यते।
ड्रोनस्य माध्यमेन बीज-वपनं, भूमिक्षमतापरीक्षणं च भवति।
यदा कृतकबुद्धिः विवेकहीनतया उपयुज्यते तर्हि __ हानिं प्राप्नोति।

Solution:
डेटासेट्
कृतकबुद्धिः
सम्वादयन्त्रम्
पूर्वाग्रहः
शिक्षकः
प्रशिक्षणम्
डीप्-फेक्
कृषिक्षेत्रे
नैतिकता

Q.12: पाठे आगतानां शब्दानाम् आधारेण शब्दजालं प्रदत्तम् अस्ति। अत्र वामतः दक्षिणं (यथा-कृतकबुद्धि:) उपरितः अधः (यथा-डेटासेट्) च उदाहरणानुसारं नूतन-पदानां रेखाड्कनं कुरुत इति।

Solution: यह एक संस्कृत शब्द पहेली (वर्गचित्रजालम्) है। निर्देशों के अनुसार, आपको पाठ में आए शब्दों को बाएँ से दाएँ (वामतः दक्षिणम्) और ऊपर से नीचे (उपरितः अधः) ढूँढना है।

यहाँ कुछ मुख्य शब्द दिए गए हैं जो इस पहेली में छिपे हैं:

बाएँ से दाएँ (Horizontal)

कृतकबुद्धिः (पहली पंक्ति में – पहले से ही चिह्नित है) जिसका अर्थ है ‘Artificial Intelligence’।

चर्चा (पहली पंक्ति के अंत में) – ‘Discussion’।

गूगल (दूसरी पंक्ति, तीसरा अक्षर) – ‘Google’।

चित्रः (दूसरी पंक्ति के अंत में) – ‘Picture/Diagram’।

यन्त्राधिगमः (सातवीं पंक्ति, चौथा अक्षर से) – ‘Machine Learning’।

ऊपर से नीचे (Vertical)

डेटासेट् (आठवें कॉलम में – पहले से ही चिह्नित है) – ‘Dataset’।

स्फूर्त (पहले कॉलम में) – ‘Inspired/Prompted’।

आचार्य (दूसरे कॉलम में) – ‘Teacher’।

संगणकः (तीसरे कॉलम में) – ‘Computer’।

प्रशिक्षणम् (छठे कॉलम में) – ‘Training’।

अल्गोरिदम (सातवें कॉलम में ‘ए’ से शुरू होकर) – ‘Algorithm’।

कुछ अन्य शब्द जो आप रेखांकित (Underline) कर सकते हैं:

चैटजीपीटी (दूसरे कॉलम में नीचे की ओर)।

एलेक्सा (चौथे कॉलम में नीचे की ओर)।

डिजिटल (नीचे से दूसरी पंक्ति के अंत में)।

Q.13: आर्यः यशिका च विद्यालये कृतकबुद्धेः उपयोगं कुरुतः।