कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्म: सनातनः – NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharda

 कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्म: सनातनः – NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharda includes all the questions with solutions given in NCERT Class 9 Sanskrit Sharda textbook.

NCERT Solutions Class 9

English Kaveri Hindi Ganga Sanskrit Sharada Maths Ganita Manjari Science Exploration Social Understanding Society

सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् – NCERT Solution

Q.1: भीमस्य जननी का?

Solution: कुन्ती

Q.2: कुन्त्या निश्चितं कः न समर्थयति?

Solution: युधिष्ठिरः

Q.3: पाण्डवानाम् उपकर्ता कः?

Solution: ब्राह्मणः

Q.4: कं चिन्तयन् दुर्योधनः निद्रां न लभते?

Solution: भीमम्

Q.5: पाण्डवाः कुत्र निवसन्ति स्म?

Solution: एकचक्रनगरे

Q.6: भरतवंशप्रदीपः कः?

Solution: भीमः

Q.7: कः भृशं परिदेवयते?

Q.8: “भैक्षप्रदानेन….” इति श्लोकानुसारं सनातनः धर्मः कः?

Solution: कृतं प्रतिकृतं भूयात् (उपकारस्य बदला उपकारः) एषः धर्मः सनातनः अस्ति।

Q.9: बकनामा दैत्यः कुत्र वसति?

Solution: बकनामा दैत्यः एकचक्रपुरस्य अदूरवर्तिनि पर्वते वसति।

Q.10: कुन्ती किं प्रतिश्रुतवती?

Solution: कुन्ती प्रतिश्रुतवती यत् सा स्वपुत्रेषु एकं बकासुरस्य समीपं प्रेषयिष्यति।

Q.11: भीमस्य अग्रजः कः?

Solution: भीमस्य अग्रजः युधिष्ठिरः अस्ति।

Q.12: का प्रत्यादेशं न अर्हति?

Solution: मातुः आज्ञा प्रत्यादेशं न अर्हति।

Q.13: पौराः बकासुराय कथं बलिम् आहरन्ति?

Solution: पौराः पर्यायक्रमेण बकासुराय बलिम् आहरन्ति।

Q.14: क्षत्रियाणां धर्मः कः?

Solution: नररक्षणं नाम भूमिपालानां क्षत्रियाणां धर्मः अस्ति।

Q.15: अधस्तात् दत्तानि वाक्यानि केन कं प्रति उक्तानि इति निर्दिशत-

क्र.सं. वाक्यानि केन / क्या के/कां प्रति
यथा- तस्माद् बालकस्य पिता तपस्वी शोचति कुन्त्या भीमम्

1. न हि मातुराज्ञा प्रत्यादेशमर्हति    
2. न हि खरदंष्ट्रो मृगाधिपः सहायमपेक्षते    
3. क्षत्रियाण्या यदुचितं तदनुष्ठितम्    
4. अपि हस्तद्वयेन भोक्ष्यसे    
5. तस्य भीमस्य प्रेषणं कथं नु त्वया सङ्कल्पितम्?    
6. नरभक्षणं नाम मांसाशिनां राक्षसानां धर्मः

Solution:
क्र.सं. वाक्यानि केन / क्या के/कां प्रति
यथा- तस्माद् बालकस्य पिता तपस्वी शोचति कुन्त्या भीमम्

1. न हि मातुराज्ञा प्रत्यादेशमर्हति भीमः युधिष्ठिरं प्रति
2. न हि खरदंष्ट्रो मृगाधिपः सहायमपेक्षते भीमः अर्जुनं प्रति
3. क्षत्रियाण्या यदुचितं तदनुष्ठितम् भीमः कुन्तीं प्रति
4. अपि हस्तद्वयेन भोक्ष्यसे सहदेवः भीमं प्रति
5. तस्य भीमस्य प्रेषणं कथं नु त्वया सङ्कल्पितम्? युधिष्ठिरः कुन्तीं प्रति
6. नरभक्षणं नाम मांसाशिनां राक्षसानां धर्मः बकः भीमं प्रति

Q.16: रेखाङ्कितपदेषु सन्धिं विभज्य सन्धिनाम लिखत-
यथा- न चैतावत्।
च + एतावत् (वृद्धि-सन्धिः)

सम्यगनुष्ठितम्।
+  ()
पुरस्यादूरवर्तिनि पर्वते वसति बकनामा दैत्यः।
+ ()
श्रुतं तस्य दुरात्मनो वृत्तम्।
+  ()
भोज्यसमाहारे मानुषोऽपि तस्मै प्रेषयितव्यः।
+  ()
मातः! नास्त्यत्र किमप्यनुशोचितव्यम्।
+  ()
क्षत्रियाण्या यदुचितं तदनुष्ठितम्।
+  ()
स खल्वेक पुत्रस्तपस्वी भृशं परिदेवयते।
+ ()
कथं नु त्वया सङ्कल्पितम्।
+  ()
धर्मसङ्ग्रहोऽत्र द्रष्टव्यः।
+  ()
मानुषभोजी स राक्षस इति श्रूयते।
+  ()

Solution:
सम्यगनुष्ठितम् = सम्यक् + अनुष्ठितम् (जश्त्व-सन्धिः)
पुरस्यादूरवर्तिनि = पुरस्य + अदूरवर्तिनि (दीर्घ-सन्धिः)
दुरात्मनो = दुः + आत्मनः (विसर्ग-सन्धिः)
मानुषोऽपि = मानुषः + अपि (उत्व-सन्धिः/पूर्वरूप-सन्धिः)
नास्त्यत्र = न + अस्ति + अत्र (दीर्घ एवं यण् सन्धिः)
यदुचितम् = यत् + उचितम् (जश्त्व-सन्धिः)
पुत्रस्तपस्वी = पुत्रः + तपस्वी (विसर्ग-सत्व सन्धिः)
सङ्कल्पितम् = सम् + कल्पितम् (अनुस्वार-सन्धिः)
धर्मसङ्ग्रहोऽत्र = धर्मसङ्ग्रहः + अत्र (उत्व-सन्धिः)
राक्षस इति = राक्षसः + इति (विसर्ग-लोप सन्धिः)

Q.17: पर्यायवाचि-पदानां मेलनं कुरुत-
यथा- पिता – जनकः

(क) आयोधनम् (1) ब्राह्मणः
(ख) विप्रः (2) जननी
(ग) असुरः (3) अग्निः
(घ) अम्ब (4) दैत्यः
(ङ) हुताशनः (5) युद्धम्

Solution: (क) – (5), (ख) – (1), (ग) – (4), (घ) – (2), (ङ) – (3)

Q.18: उपकृतः

Solution: अपकृतः

Q.19: अग्रजस्य

Solution: अनुजस्य

Q.20: उचितम्

Solution: अनुचितम्

Q.21: हर्षः

Solution: शोकः

Q.22: मज्जूषातः समुचितं विशेषणपदं चित्वा लिखत-
[क्षत्रियाणी, शकटपूरं, प्रतिवेशी, खरदंष्ट्रः, जठरस्थः, कौन्तेयः, पीवरौ]

मृष्टान्नम्
ब्राह्मणः
मृगाधिपः
भीमः
कुन्ती
हुताशनः

Solution:
शकटपूरं
प्रतिवेशी
खरदंष्ट्रः
कौन्तेयः
क्षत्रियाणी
जठरस्थः

Q.23: समस्तपदानि लिखत-

यथा— मृष्टम् अन्नं शकटपूरं पूरयित्वा प्रेषणीयम्। मृष्टान्नम्́

वीरस्य भुजयोः बलम् आश्रित्य वयं सुखं शेमहे।
भवता धर्माणां सङ्ग्रहः द्रष्टव्यः।
नहि मातुः आज्ञा प्रत्यादेशमर्हति।
धनुः धरति इति अहम् अनुगमिष्यामि।
नहि खरदंष्ट्रः मृगाणाम् अधिपः सहायमपेक्षते।
अस्य पुरस्य न दूरे वर्तते पर्वते वसति बकनामा दैत्यः।

Solution:
वीरभुजबलम्
धर्मसङ्ग्रहः
मातुराज्ञा
धनुर्धरः
मृगाधिपः
अदूरवर्तिनि

Q.24: अधोलिखितवाक्यानाम् उचितभावैः सह सम्मेलनं कुरुत-

यथा – प्रभूतमुपस्थितं मे भोजनम्। हर्ष:
(क) धनुर्धरोऽहमनुगमिष्यामि। (1) हासः
(ख) भीमस्य प्रेषणं कथं नु त्वया सङ्कल्पितम्? (2) निराशा
(ग) अपि हस्तद्वयेन भोक्ष्यसे? (3) ग्लानिः
(घ) हनिष्यामि तं दुरात्मानम्। (4) अधिकारः
(ङ) स खल्वेकपुत्रस्तपस्वी भृशं परिदेवयते। (5) ओजः
(च) मानुषापसद, परिवेषय मे भोजनम्। (6) धैर्यम्

Solution:
(क) – (6), (ख) – (2), (ग) – (1), (घ) – (5), (ङ) – (3), (च) – (4)

Q.25: वाच्यपरिवर्तनं कुरुत-

कर्तृवाच्यम् कर्मवाच्यम्
यथा – भवत्या प्रतिश्रुतम्। भवती प्रतिश्रुतवती।
(क) क्षत्रियाण्या अनुष्ठितम्।
(ख) भवत्या सज्जीक्रियताम्।
(ग) भवत्या उपक्षिप्तम्।
(घ) त्वया सङ्कल्पितम्।
(ङ) भवता धर्मसङ्ग्रहः द्रष्टव्यः।
(च) पौरजनैः मानुषः प्रेषयितव्यः।

Solution:
कर्तृवाच्यम् कर्मवाच्यम्
(क) क्षत्रियाण्या अनुष्ठितम्। क्षत्रियाणी अनुष्ठितवती
(ख) भवत्या सज्जीक्रियताम्। भवती सज्जीकरोतु
(ग) भवत्या उपक्षिप्तम्। भवती उपक्षिप्तवती
(घ) त्वया सङ्कल्पितम्। त्वं सङ्कल्पितवान्
(ङ) भवता धर्मसङ्ग्रहः द्रष्टव्यः। भवान् धर्मसङ्ग्रहं पश्यतु
(च) पौरजनैः मानुषः प्रेषयितव्यः। पौरजनाः मानुषं प्रेषयन्तु

Class 9 Sanskrit Sharda NCERT Solutions

• प्रथम: पाठ: सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्
• द्वितीय: पाठ: सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः
• तृतीय: पाठ: आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः
• चतुर्थ: पाठ: न खलु वयस्तेजसो हेतु:
• पज्चम: पाठ: एषा सा कृतकबुद्धि: मानवबुद्धे: सहकरी
• षष्ठ: पाठ: मनःपूतं समाचरेत्
• सप्तम: पाठ: उपायं चिन्तयेत् प्राजस्तथापायं च चिन्तयेत्
• अष्टम: पाठ: अन्नाट् आनन्दं प्रति
• नवम: पाठ: कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः
• दशम: पाठ: णमो अरिहन्ताणम्
• एकादश: पाठ: वर्णोच्चारण-शिक्षा

---