अन्नाद् आनन्दं प्रति – NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharda

अन्नाद् आनन्दं प्रति – NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharda includes all the questions with solutions given in NCERT Class 9 Sanskrit Sharda textbook.

NCERT Solutions Class 9

English Kaveri Hindi Ganga Sanskrit Sharada Maths Ganita Manjari Science Exploration Social Understanding Society

अन्नाद् आनन्दं प्रति – NCERT Solutions

Q.1: __ शरीरं वर्धते।

Solution: अन्नेन

Q.2: __ शरीरं प्रतिष्ठितम्।

Solution: प्राणे

Q.3: __ विना शरीरं क्रियाशून्यं भवति।

Solution: प्राणेन

Q.4: __ एव इमानि भूतानि जायन्ते।

Solution: अन्नात्

Q.5: __ समस्तानि इन्द्रियाणि सञ्चाल्यन्ते।

Solution: मनसा

Q.6: __ विना बोधशक्तेः तर्कशक्तेः च विकासः न भवति।

Solution: विज्ञानं

Q.7: __ एव सर्वकर्मणः प्रवर्तकम्।

Solution: मनः

Q.8: भृगोः जिज्ञासा कस्मिन् विषये आसीत्?

Solution: भृगोः जिज्ञासा ब्रह्म-विषये आसीत्।

Q.9: भृगुणा ब्रह्मज्ञानाय किम् आचरितम्?

Solution: भृगुणा ब्रह्मज्ञानाय तपः आचरितम्।

Q.10: भृगुः प्रथमं तपसा ब्रह्मरूपेण किं ज्ञातवान्?

Solution: भृगुः प्रथमं तपसा ब्रह्मरूपेण अन्नं ज्ञातवान्।

Q.11: मनसः के जायन्ते?

Solution: मनसः सङ्कल्पाः, भावाः, विचाराः च जायन्ते।

Q.12: प्राणिनः कस्मात् जायन्ते?

Solution: प्राणिनः अन्नात् जायन्ते।

Q.13: इन्द्रियाणि केन सञ्चाल्यन्ते?

Solution: इन्द्रियाणि मनसा सञ्चाल्यन्ते।

Q.14: शरीरं कुत्र प्रतिष्ठितम् अस्ति?

Solution: शरीरं प्राणे प्रतिष्ठितम् अस्ति।

Q.15: केन विना स्मृतिशक्तेर्विकासो न भवति?

Solution: विज्ञानेन विना स्मृतिशक्तेर्विकासो न भवति।

Q.16: भृगुः तपसा केषां महत्त्वं ज्ञातवान्?

Solution: भृगुः तपसा अन्नस्य, प्राणस्य, मनसः, विज्ञानस्य, आनन्दस्य च महत्त्वं ज्ञातवान्।

Q.17: प्रसूते पाठे पितापुत्रयोः संवादः अस्ति।

Options:
(1) सत्यम् ✅
(2) असत्यम्
Q.18: अस्मिन् संवादे अन्नस्य महत्त्वं वर्णितम्।

Options:
(1) सत्यम् ✅
(2) असत्यम्

Q.19: प्राणिनः मनसः जायन्ते इति कथनं अस्ति।

Options:
(1) सत्यम्
(2) असत्यम् ✅

Explanation: पाठानुसारं प्राणिनः अन्नात् जायन्ते, न तु मनसः। उपनिषदि उक्तम् – “अन्नाद्धयेव खल्विमानि भूतानि जायन्ते।”

Q.20: अन्नेन शरीरं वर्धते इति।

Options:
(1) सत्यम् ✅
(2) असत्यम्

Q.21: मनः सारथिरूपेण अस्मान् कर्माणि प्रवर्तयति।

Options:
(1) सत्यम्
(2) असत्यम् ✅

Explanation: अस्माकं जीवने बुद्धिः (विज्ञानम्) सारथिरूपेण भवति, न तु मनः। मनः तु प्रग्रहः (लगाम) इव अस्ति। कठोपनिषदि अपि उक्तम्- “आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु। बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च॥”

Q.22: भृगुः वरुणस्य पुत्रोऽस्ति।

Options:
(1) सत्यम् ✅
(2) असत्यम्

Q.23: भृगुः तपसा मनो ब्रह्मरूपेण ज्ञातवान्।

Options:
(1) सत्यम् ✅
(2) असत्यम्

Q.24: विना योगे तृतीया विभक्तिर्भवति।

Options:
(1) सत्यम् ✅
(2) असत्यम्

Q.25: क्रियापदेन सह समचितं पदं योजयत-

(क) प्राणिनः (1) क्रियताम्
(ख) शरीरम् (2) कुरुतम्
(ग) तपः (3) जायन्ते
(घ) पितरं (4) वर्धते
(ङ) यत्नः (5) ब्रूते

Solution: (क) – (3), (ख) – (4), (ग) – (2), (घ) – (5), (ङ) – (1)

Q.26: अवशिष्ट-धातुरूपाणि पूरयत-

एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्
वर्तते

Solution:
एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्
वर्ततें  वर्तेते वर्तन्ते
सेवते सेवेते सेवन्ते
वन्दते वन्देते वन्दन्ते

Q.27: एतानि पदानि लट्-लकारस्य त्रिषु पुरुषेषु रूपाणि पठत लिखत च-
[लभते, जायते, भाषते, विद्यते, मोदते, सेवते, सहते, शोभते, यतते, वर्धते, मन्यते, द्योतते, रोचते, कम्पते, याचते, सहते, स्पर्धते, लज्जते, क्षीयते]

Solution: लभते, जायते, भाषते, विद्यते, मोदते, सेवते, सहते, वर्धते, मन्यते।

Q.28: आत्मनेपदिधातूनां लोट्-लकारे त्रिषु पुरुषेषु अभ्यासं कुरुत लिखत च-

वन्द्-धातु:, लोट्-लकारः

वन्दताम् वन्देताम् वन्दन्ताम्
वन्दस्व वन्देथाम् वन्दध्वम्
वन्दै वन्दावहै वन्दामहै

कृ -धातु:, लोट्-लकार:

कुरुताम् कुर्वाताम् कुर्वताम्
कुरुष्व कुर्वाथाम् कुरुध्वम्
करवै करवावहै करवामहै
एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्
1. मोदताम्
2. वर्धताम्

Solution:
पुरुष एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्
प्रथम पुरुष मोदताम् मोदेताम् मोदन्ताम्
मध्यम पुरुष मोदस्व मोदेथाम् मोदध्वम्
उत्तम पुरुष मोदै मोदावहै मोदामहै
पुरुष एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्
प्रथम पुरुष वर्धताम् वर्धेताम् वर्धन्ताम्
मध्यम पुरुष वर्धस्व वर्धेथाम् वर्धध्वम्
उत्तम पुरुष वर्धै वर्धावहै वर्धामहै

Q.29: एतानि क्रियापदानि लोट्-लकारे त्रिष्षु पुरुषेषु पठत लिखत च-
[लभताम्, सेवताम्, जयताम्, भाषताम्, विद्यताम्, सहताम्, यतताम्, याचताम्, स्पर्धताम्, लज्जताम्, कुरुताम्]
कर्तृपदानुसारं लोट्-लकारेण क्रियापदं परिवर्तयत-

लट्-लकार: लोट्-लकार:
उदाहरणम्- स: अन्नं सदा ईश्वरबुद्ध्या सेवते। भवान् सदा अन्नम् ईश्वरबुद्ध्या सेवताम्।
(क) बालक: अन्नस्य निन्दां न कुरुते। भवान्
(ख) मम जीवने यशो वर्धते। तव
(ग) अहं बौद्धिकविकासाय सदा योगासनं कुर्वे। त्वं
(घ) रमेश: सर्वदा सत्यं भाषते। दिनेशः
(ङ) छात्र: लक्ष्यसिद्धये कष्टं सहते। अहं
(च) साधव: सर्वदा रमन्ते। भवन्त:
(छ) भवान् योगेन आरोग्यं लभते। अहं 
(ज) रमा सदा सत्कर्मणि यतते। लता 
(झ) भक्त: ईश्वरं वन्दते। त्वं __

Solution:
लट्-लकार: लोट्-लकार:
उदाहरणम्- स: अन्नं सदा ईश्वरबुद्ध्या सेवते। भवान् सदा अन्नम् ईश्वरबुद्ध्या सेवताम्।
(क) बालक: अन्नस्य निन्दां न कुरुते। भवान् अन्नस्य निन्दां न कुरुताम्।
(ख) मम जीवने यशो वर्धते। तव जीवने यशो वर्धताम्।
(ग) अहं बौद्धिकविकासाय सदा योगासनं कुर्वे। त्वं बौद्धिकविकासाय सदा योगासनं कुरुष्व।
(घ) रमेश: सर्वदा सत्यं भाषते। दिनेशः सर्वदा सत्यं भाषताम्।
(ङ) छात्र: लक्ष्यसिद्धये कष्टं सहते। अहं लक्ष्यसिद्धये कष्टं सहै।
(च) साधव: सर्वदा रमन्ते। भवन्त: सर्वदा रमन्ताम्।
(छ) भवान् योगेन आरोग्यं लभते। अहं योगेन आरोग्यं लभै।
(ज) रमा सदा सत्कर्मणि यतते। लता सदा सत्कर्मणि यतताम्।
(झ) भक्त: ईश्वरं वन्दते। त्वं ईश्वरं वन्दस्व।

Class 9 Sanskrit Sharda NCERT Solutions

• प्रथम: पाठ: सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्
• द्वितीय: पाठ: सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः
• तृतीय: पाठ: आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः
• चतुर्थ: पाठ: न खलु वयस्तेजसो हेतु:
• पज्चम: पाठ: एषा सा कृतकबुद्धि: मानवबुद्धे: सहकरी
• षष्ठ: पाठ: मनःपूतं समाचरेत्
• सप्तम: पाठ: उपायं चिन्तयेत् प्राजस्तथापायं च चिन्तयेत्
• अष्टम: पाठ: अन्नाट् आनन्दं प्रति
• नवम: पाठ: कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः
• दशम: पाठ: णमो अरिहन्ताणम्
• एकादश: पाठ: वर्णोच्चारण-शिक्षा

---