सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः – NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharda

 सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः – NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharda includes all the questions with solutions given in NCERT Class 9 Sanskrit Sharda textbook.

NCERT Solutions Class 9 Sukhasya moolam dharmah dharmasya moolam arthah

English Kaveri Hindi Ganga Sanskrit Sharada Maths Ganita Manjari Science Exploration Social Understanding Society

सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः – NCERT Solutions

Q.1: वास्तविकसुखस्य आधारः कः?

Q.2: कस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति?

Q.3: स्वस्थः आर्थिकव्यवहारः कतिविधः भवति?

Q.4: कीदृशः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः?

Q.5: स्वावलम्बनं कस्य मूलं वर्तते?

Q.6: जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः किं पूर्यते?

Q.7: “सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इतीदं प्रसिद्धं वाक्यं कस्मिन् ग्रन्थे प्राप्यते?

Solution: “सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इतीदं प्रसिद्धं वाक्यं कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रे प्राप्यते।

Q.8: सामान्यजीवने कासाम् आवश्यकतानां पूर्त्यर्थं धनम् आवश्यकम्?

Solution: सामान्यजीवने अन्नं, वस्त्रम्, आवासः, शिक्षा, स्वास्थ्यसेवा चेत्यादीनां मूलभूतानाम् आवश्यकतानां पूर्तये धनम् आवश्यकम्।

Q.9: ब्राह्मे मुहूर्ते कयोः चिन्तनम् आवश्यकम्?

Solution: ब्राह्मे मुहूर्ते धर्मार्थयोः (धर्मस्य अर्थस्य च) चिन्तनं करणीयम्।

Q.10: जनः केन स्वावलम्बी भवति?

Solution: जनः सञ्चयस्य अभ्यासेन स्वावलम्बी भवति।

Q.11: लघुलघुसञ्चयः अपि कालान्तरे केन रूपेण वर्धते?

Solution: लघु-लघु सञ्चयः अपि कालान्तरे महत्सम्पत्तिरूपेण वर्धते।

Q.12: वाक्येन सह ग्रन्थस्य सम्मेलनं कुरुत-

(क) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः। 1. गरुडपुराणम्
(ख) ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्। 2. मनुस्मृतिः
(ग) सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्। 3. अर्थशास्त्रम्
(घ) सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः। 4. चाणक्यनीतिः

Solution: (क) – (4), (ख) – (1), (ग) – (2), (घ) – (3)

Q.13: सुखस्य मूलं धर्मः।

Solution: सुखस्य मूलं कः?

Q.14: दिनस्य आरम्भे धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम्।

Solution: कदा धर्मार्थयोः चिन्तनं करणीयम्?

Q.15: सन्मार्गेण एव धनार्जनं करणीयम्।

Solution: केन एव धनार्जनं करणीयम्?

Q.16: अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः।

Solution: कीदृशः आर्थिक-व्यवहारः कदापि न करणीयः?

Q.17: संकटकाले स्वाभिमानिजनः अन्यजनस्य आर्थिकसहायतां नापेक्षते।

Solution: संकटकाले स्वाभिमानिजनः कस्य आर्थिकसहायतां नापेक्षते?

Q.18: उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत-

विद् विद्यते विद्येते विद्यन्ते
लभ् लभेते लभन्ते
अपेक्ष् अपेक्षते अपेक्षन्ते
वर्ध् वर्धेते
सेव् सेवन्ते
मोद् मोदते

Solution:
विद् विद्यते विद्येते विद्यन्ते
लभ् लभते लभेते लभन्ते
अपेक्ष् अपेक्षते अपेक्षेते अपेक्षन्ते
वर्ध् वर्धते वर्धेते वर्धन्ते
सेव् सेवते सेवेते सेवन्ते
मोद् मोदते मोदेते मोदन्ते

Q.19: “सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इत्यस्य मुख्य आशयः कः अस्ति?

Options:
(1) सुखस्य आधारः केवलम् अर्थः एव।
(2) धर्मस्य आधारः केवलं सुखम् एव।
(3) धर्मस्य आधारः अर्थः, सुखस्य आधारः धर्मः। ✅
(4) सुखं, धर्मः, अर्थः – एतेषां मध्ये सम्बन्धः नास्ति।

Explanation: धर्मस्य आधारः अर्थः, सुखस्य आधारः धर्मः।

Q.20: गरुडपुराणे किम् उपदिष्टम् अस्ति?

Options:
(1) रात्रौ धनस्य चिन्तनं करणीयम्।
(2) प्रभाते धर्मार्थयोः चिन्तनं करणीयम्। ✅
(3) केवलं धर्मचिन्तनं करणीयम्।
(4) केवलम् अर्थचिन्तनं करणीयम्।

Explanation: प्रभाते धर्मार्थयोः चिन्तनं करणीयम्।

Q.21: “सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्” इत्यस्य तात्पर्यं किम्?

Options:
(1) जलशौचमेव श्रेष्ठम्।
(2) मृद्वारिशौचमेव श्रेष्ठम्।
(3) अर्थशौचं सर्वोपरि, अन्यविधशौचेभ्यः श्रेयः। ✅
(4) शौचस्य आवश्यकता नास्ति।

Explanation: अर्थशौचं सर्वोपरि, अन्यविधशौचेभ्यः श्रेयः।

Q.22: छात्रैः क्रियमाणः अपव्ययः कः?

Options:
(1) स्वास्थ्यलाभाय व्ययः।
(2) विद्यार्जनाय व्ययः।
(3) आडम्बरयुक्तः प्रदर्शनात्मकः व्ययः। ✅
(4) आत्मसुरक्षायै व्ययः।

Explanation: आडम्बरयुक्तः प्रदर्शनात्मकः व्ययः।

Q.23: “जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः” इति वाक्यं कः अवदत्?

Options:
(1) बृहस्पतिः
(2) चाणक्यः ✅
(3) मनुः
(4) याज्ञवल्क्यः

Explanation: चाणक्यः

Class 9 Sanskrit Sharda NCERT Solutions

• प्रथम: पाठ: सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्
• द्वितीय: पाठ: सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः
• तृतीय: पाठ: आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः
• चतुर्थ: पाठ: न खलु वयस्तेजसो हेतु:
• पज्चम: पाठ: एषा सा कृतकबुद्धि: मानवबुद्धे: सहकरी
• षष्ठ: पाठ: मनःपूतं समाचरेत्
• सप्तम: पाठ: उपायं चिन्तयेत् प्राजस्तथापायं च चिन्तयेत्
• अष्टम: पाठ: अन्नाट् आनन्दं प्रति
• नवम: पाठ: कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः
• दशम: पाठ: णमो अरिहन्ताणम्
• एकादश: पाठ: वर्णोच्चारण-शिक्षा

---